Home

Bazen şiirden başkası iyi gelmez halde olurum. Daha beteri, bazen uzanıp şiirlere tutunamayacak kadar külçeleşirim. O zaman şiirlere yazılmış şarkılar kaldırıverir beni nazikçe. Bakın, bu hazine hepimize yeter…

Şiirin bilgisi var. Hayata dair bir bilgi. İnsana dair, insanlık hallerine dair bir bilgi. Freud kestirmeden söylemiş bunu; “Nereye vardıysam, bir şairin oraya benden önce ulaştığını görüyorum”. Oedipus bir “kompleks”in adı olarak Freud tarafından dolaşıma sokulmadan çok önce Antik Yunan metinlerinde trajedisini kendi çapında yaşayıp gidiyordu. Ömrünü, insan ruhunu bilimsel olarak deşifre etmeye adamış Freud’un, iyi bir şiir okuyucusu olduğu anlaşılıyor. İyi şiir okuyucusu olan bir o değil, elbet. Müzisyenler arasında da çok ama çok iyi şiir okuyucuları var. Ve iyi ki var. Bu yazıda şiirlere yazılmış şarkılar arasında gezdirmek istiyorum, hem sizi hem de kendimi. Şifa niyetine…

Başlangıçta Ne Vardı?

Başlangıçta şiir ve müzik zaten birlikteydi, birdi. Ozanlar vardı. Söyleyecekleri ne varsa çalıp söyleyerek geziyorlardı. Sonra yazı çıktı. Söylenen uçup yiterken yazılan kaldı, adı Edebiyat oldu. Ozansız kalmadık gerçi, hiç… Köroğlu, Karacaoğlan, Joni Mitchel, Patti Smith, Jim Morrison, Leonard Cohen, Bob Dylan, Kate Bush, Tori Amos, Aşık Veysel, Bülent Ortaçgil, Sezen Aksu ve daha pek çoğu o ilk ozanların soyundandır. Hem yazar hem besteler hem söylerler. Ama bazen de örneğin bir şair şiirini yazar, bir müzisyen besteler, birileri de çalıp söyler. Bu durumda sanki elden ele büyüyerek gezen bir meşale varmış gibi gelir, bana. Bu elden ele geçme durumu ne hoş, değil mi? Kendi yazıp söyleyen ozanların her biri başlı başına bir derya. Şimdilik onları bir yana bırakalım. Şiirin, bir besteci tarafından şarkı haline getirilerek yeni bir mecraya taşınmasına bakalım. Oradaki şiir-müzik birliktelikleri, şair-besteci-yorumcu uzlaşmaları bize dair, hayata dair farklı umutlar veriyor bana. İnsanların kendi aralarında, güzel güzel, anlaşa da bileceklerine dair, sağlam bir umut. Sağlam çünkü kanıtlarım var. Hem de her dilde. Ve müziğin her türünde.

Kötülük Çiçeklerinden Küçücük Bir Bakışa

Brecht 3 Kuruşluk Opera’da “İnsan Neyle Yaşar?” diye sorar… Benim sorum ise şu; insan neyle ehlileşir? Soruyu tutun bir kuytunuzda.

Baudelaire, etkisi çok büyük bir şair. Özellikle 1857’de basılan eseri Kötülük Çiçekleri pek çok sanatçıya halen daha ilham veren bir eser. İsveçli Metal grubu Therion’un kitapla aynı adlı, Kötülük Çiçekleri başlıklı bir cover albümü var. Sopor Aeternus da Baudelaire’in Kötülük Çiçekleri’ni bestelemiş gizemli bir müzisyen. Sopor’un Baudelaire’in de büyük sevgi duyduğu Edgar Allen Poe’ya da özel bir ilgisi var. Baudelaire’in, şairleri, yere inince madara olan göklerin hakimi martılara benzettiği L’Albatros’unu Fransız ozan-şarkıcı Léo Ferré’den bir dinlemek gerekir… Debussy ise şairlerden Mallarme, Rimbaud ve tabii Baudelaire ile ilgilenmiş. Bir başka besteci Pierre Boulez de Mallarme’nin şiirlerinin müzikte nasıl ifade edilebileceğini araştırmış ve yorumlamış. Rimbaud’nun açık bıraktığı kapıdan geçenler de o çok tanıdık rock efsaneleri; Jim Morrison, Van Morrison ve Patti Smith…

Şiir şarkıya dökülünce aslında Babil Kulesi’nin sakinleri için bir avantaj doğuyor… Dil engeli ortadan kalkıyor.. Ses, ahenk, yorum, ritm ön plana çıkıyor… “Beni candan usandırdı / Cefadan yâr usanmaz mı?” diyen Fuzuli’yi Rashid Behbudov’dan dinlemek; “Yeni bir ülke bulamazsın, başka bir deniz bulamazsın. / Bu şehir arkandan gelecektir” diyen Kavafis’i Dalaras’ın sesinden Karozas’ın bestesinde dinlemek ya da “Altın kumsala yazdık adını, tatlı tatlı esti rüzgar ve sildi adını” diyen Urlalı Seferis’i Theodorakis’in bestesinde Maria Farantouri’den dinlemek ya da “Sıcak bir dalga akıyor çölün kanında / Çöl yorgun, suskun, nefesi kesik” diyen Ahmet Şamlu’nun dizelerini İranlı Mohammed Motamedi’nin sesinden dinlemek… Furuğ Ferruhzad’ı bir de gitar eşliğinde Ziba Shirazi’den dinlemek… Ne büyük şans, ne büyük zenginlik… Bu şarkıların tek kelimesini bile anlamasak ne gam! Onlar halimizden anlarlar ya, yeter.

Yetmez mi?

Peki.

Şöyle bize uzak bir memleketten bir şair seçelim, e.e. cummings mesela; “somewhere I have never travelled, gladly beyond” diye başlamış olsun ve “your slightest look easily will unclose me / though i have closed myself as fingers, / you open always petal by petal myself as Spring opens / (touching skilfully, mysteriously) her first rose” diye devam etsin; bir başka şair, bizden Barış Pirhasan, “küçücük bir bakışın / çözer beni kolayca / kenetlenmiş parmaklar gibi / sımsıkı kapanmış olsam” diye dilinde döndürsün; ve besteci Derya Köroğlu müziğe döksün. Ne yaparsınız? Çözülüverirsiniz… Sahi, insan neyle ehlileşir?

Karşı Cereyan

Kestane saçlarımızda kelebekler asılı değil… Olsa keşke. Dış dünyadaki çekişmelerin bazen faili bazen de mağduru olarak, deli bir cereyanda yaşıyoruz. Bu cerayana dayanmak için Bahar Şarkısı’nda nefeslenmek iyi gelir. Turgay Fişekçi’nin “Yağmurlu günlerde seviş benimle” dizesiyle başlayan şiirinden Selim Atakan’ın bestelediği bu şarkı, çekişmeli dünyamıza yumuşacık, şevkatli ve erotik bir karşı cereyan yaratır. Bahar kokan bir şarkıdır. Kara kışta iç ısıtır. Nasıl oluyorsa hem hüzünlü hem coşkuludur. Saçlarınıza kelebekler iliştirir ve sizi çırılçıplak doğaya bırakır. Sanki hep ait olduğumuz yer orasıymış gibi. Ne dersiniz, insan nerede ehlileşir?

Göğe Bakalım

Bazen de örneğin Turgut Uyar atılır ortaya “İkimiz birden sevinebiliriz göğe bakalım” diyerek… “Durmadan harcadığım şu gözlerimden al kurtar” diyerek. “Herkes yokken biz oluruz biz uyumayalım” diyerek. “Sayısız penceren vardı bir bir kapattım / Bana dönesin diye bir bir kapattım” diyerek… Sonra Fazıl Say yakalar onu, bestesini yapar. Serenad Bağcan söyler. Biz seviniriz. Hem de ne sevinmek.

Bu yazıyı yazmamın ve geri dönüp şiirden yapılmış şarkılarla olan tüm hikayemi gözden geçirmemin sebebi Fazıl Say’ın İlk Şarkılar ve Yeni Şarkılar isimli albümleri. Bu albümlerde besteci; Turgut Uyar, Metin Altıok, Nâzım Hikmet, Cemal Süreya, Edip Cansever, Nazım Hikmet, Orhan Veli, Can Yücel, Ömer Hayyam, Pir Sultan Abdal, Muhyiddin Abdal şiirlerini bestelemiş.

Fazıl Say gibi donanımlı bir bestecinin tüm bu şiirleri içselleştirip müziğe dökmesinden ve özenli bir şekilde kayda alınmasını sağlamasından o kadar büyük bir mutluluk duydum ki… Üstelik kim bilir kaç kişi, bu şarkılarla ilk defa duyacak “Samanlık sevişenin” dendiğini. “Çok şükür yaşıyoruz / Suyun şavkı vuruyor bize / Çınara bana, kediye, güneşe, bir de ömrümüze” dendiğini. “Aşk gene kelime değiştirdi, vahşi” dendiğini. “Gölünüze taş düşerim // Gözünüze yaş düşerim” dendiğini. “Ben can nedir şimdi bildim” dendiğini. “Çiçek demire vurulur” dendiğini. “Salkımlar gibi buluştunuzdu” dendiğini. “Çiğdemde dervişlik var” dendiğini. “Ne kasketim kaldı senin ora işi / Ne yollarını taşımış ayakkabım” dendiğini. Denebildiğini. Denmesindeki isabeti.

Fazıl Say, Yeni Şarkılar albümünün sunuş yazısına “Hepimizin Şarkıları” diyerek başlamış. Bence de, bu şiirler, bu şarkılar hepimizin oldukça ehlileşiriz.

Hadi bulutlar gitsin. Yazılardan, notalardan bir güzel orman olsun. İklim değişsin. Akdeniz olsun. Gülümseyelim. Hep birlikte sevinebiliriz.

Meraklısına Notlar

-Popüler müzik üzerine derinlikli okumalar yapmak isteyenler için birkaç öneri;

*Adorno’nun 1941 tarihli “Popüler Müzik Üzerine” yazısı

*Walter Benjamin’in “Tekniğin Olanaklarıyla Yeniden Üretilebildiği Çağda Sanat Yapıtı” makalesi

-Şiir ve müzik üzerine harika bir kitap var; Hilmi Tezgör’ün yazdığı “Şarkıdaki Şiir: 20. Yüzyılda Popüler Müziğin Edebi Yönü”.

-Bir de adlı adınca “Şarkı Okuma Kitabı” var, Bülent Somay’ın yazdığı. Çok okunasıdır. Alt başlığı Ses ve Sözle Denemeler.

-Şair ve yazar Onur Behramoğlu her sene Gümüşlük Akademi’de Şiirin Müziği başlıklı insana iyi gelen bir program sunuyor, haberiniz olsun. Şiir okunuyor, şiirli şarkılar dinleniyor.

-Bahar Şarkısı’nda, Turgay Fişekçi’nin Asmaların Dansı adlı birkaç bölümden oluşan şiirinin bir bölümü kullanılmış. Şiirin gerisini merak ediyor musunuz? Arayan bulur.

Bahar Şarkısını dinlemek için buyrun;

https://app.box.com/shared/yyrb5ae0uj

– Kemal Burkay’ın şiirinden Arto Tunç’un bestelediği Gülümse şarkısını herhalde bilmeyen yoktur. Ben de yazının sonunu onun dizelerine selam göndererek getirdim. Şiirde, şarkıya dahil edilmeyen bir dize var. Arayan bulur…

-Besteciler yaşayan şairlerle bazen şarkı sözü yazarı olarak da birlikte çalışıyorlar. Murathan Mungan, Turgay Fişekçi gibi şairlerin ismi kimi şarkılarda da söz yazarı olarak geçiyor. Ama ben bu yazıda besteleneceği öngörülmeden yazılan şiirlerin şarkıya dönüştürülmesine odaklandım.

-Şiirlere yaptıkları bestelerle dikkat çeken zamanımızın bestecilerden bazıları Onno Tunç, Arto Tunç, Sezen Aksu, Ali Kocatepe, Ahmet Kaya, Selim Atakan, Vedat Sakman, Münir Nurettin Selçuk, Atilla Özdemiroğlu, Nadir Göktürk, Özdemir Erdoğan, Zülfü Livaneli, Cem Karaca, Kerem Güney, Timur Selçuk, Müjdat Akgün, Çiğdem Erken, Doğan Duru, Murat Doğan, Mazlum Çimen, Cihan Sezer, Muhteber Cihaner, Ersel Serdarlı, Fazıl Say…

-Şiirleri bestelenen şairlerden bazıları Sabahattin Ali, Nâzım Hikmet, Cemal Süreya, Kemal Burkay, Gülten Akın, Can Yücel, Atilla İlhan, Metin Altıok, Melih Cevdet Anday, Turgut Uyar, Ümit Yaşar Oğuzcan, Mevlana, Pir Sultan Abdal, Yunus Emre, Lale Müldür, Ahmet Muhip Dranas, Orhan Veli…

-Metin Altıok Şiirlerinden Şarkılar isimli bir albüm de var. Albümde, Metin Altıok dizelerinden bestelenmiş 28 şarkının yanı sıra şairin kendi sesinden bir şiiri de yer alıyor.

-Fazıl Say’ın İlk Şarkılar ve Yeni Şarkılar albümleri hakkında fikir verebilecek videolar;

https://www.youtube.com/watch?v=JizmVxjv3mI

https://www.youtube.com/watch?v=lS0lMqc7jPA

Hillsider 81 – 2016 Yılbaşı sayısı

İllüstrasyonlar İdil Ar

siirlisarkilar1siirlisarkilar2siirlisarkilar3

siirlisarkilarills1siirlisarkilarills2siirlisarkilarills3

 

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s